Güneş ışınlarına kontrolsüz maruz kalma, kapalı alan solaryum kullanımı ve çevresel faktörler nedeniyle ölümcül cilt kanseri türlerinden biri olan “melanom” vakalarındaki artış korkutucu boyutlara ulaştı. ABD merkezli tıp derneklerinin verilerine göre her yıl binlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açan bu hastalık, erken dönemde fark edilmediği takdirde vücudun diğer organlarına hızla yayılarak hayati risk oluşturuyor. Dermatoloji uzmanları Dr. Adarsh Vijay Mudgil ve Dr. Viktoryia Kazlouskaya, kamuoyunda yeterince tanınmayan bu sinsi tehlikeye karşı kritik uyarılarda bulundu.
METASTAZ RİSKİ EN YÜKSEK KANSER TÜRÜ: ERKEN TEŞHİS HAYAT KURTARIYOR
Geleneksel ve daha sık görülen cilt kanseri türlerinin aksine melanom, hücre düzeyinde çok daha agresif bir seyir izliyor. Bazal hücreli karsinom gibi tümörler genellikle oluştukları doku alanında kalma eğilimindeyken, melanom hücreleri kan dolaşımı ve lenf sistemi aracılığıyla akciğer, karaciğer ve beyin gibi hayati organlara hızla sıçrayabiliyor (metastaz).
Klinik veriler, erken evrede tespit edilen vakalarda 5 yıllık yaşam oranının %99 seviyesinde olduğunu gösteriyor. Ancak tümörün uzak organlara yayılması durumunda bu oran dramatik bir şekilde %35 seviyesine geriliyor. Bu tablo, cilt yüzeyinde meydana gelen en küçük değişimin dahi vakit kaybetmeden kontrol edilmesinin ne denli vital bir önem taşıdığını kanıtlıyor.
ŞÜPHELİ BENLERDE ‘ABCDE’ KURALI VE GİZLİ LEZYONLAR
Dermatologlar, cildinde yeni bir ben oluşan veya mevcut benlerinde değişim gözlemleyen yurttaşların uluslararası kabul görmüş “ABCDE” testini uygulaması gerektiğini bildiriyor. Şüpheli bir dokunun kanser riski taşıyıp taşımadığını anlamada kullanılan bu kriterler şu şekilde sıralanıyor:
- A (Asimetri): Benin iki yarısının birbiriyle uyumsuz olması.
- B (Sınır Düzensizliği): Girintili, çıkıntılı veya belirsiz ben kenarları.
- C (Renk Değişimi): Kahverengi, siyah, pembe, kırmızı veya beyaz gibi birden fazla tonun bir arada bulunması.
- D (Çap): Benin büyüklüğünün 6 milimetreyi (kurşun kalem silgisi boyutunu) aşması.
- E (Evrim): Benin zaman içinde boyut, şekil veya renk bakımından sürekli değişim göstermesi.
Uzmanlar, bazı melanom türlerinin renksiz (pigmentsiz) veya son derece masum görünümlü olabileceğini, bu nedenle periyodik muayenelerin ihmal edilmemesi gerektiğini hatırlatıyor.
KİMLER RİSK ALTINDA? GENÇ KADINLAR VE AÇIK TENLİLER TEHLİKEDE
Melanom her ne kadar tüm cilt tiplerinde görülebilse de, açık tenli bireyler düşük melanin seviyeleri nedeniyle ultraviyole (UV) ışınlarının yıkıcı etkilerine karşı çok daha savunmasız durumda bulunuyor. İstatistiklere göre ortalama tanı yaşı 66 olsa da, melanom 30 yaş altı genç yetişkinlerde ve özellikle genç kadınlarda en sık rastlanan kanser türlerinden biri olmayı sürdürüyor.
Çocukluk ve ergenlik döneminde geçirilen şiddetli güneş yanıkları, vücutta çok sayıda ben bulunması, ailede kanser öyküsü ve erkek cinsiyet faktörü risk oranını artıran başlıca etkenler arasında yer alıyor. Uzmanlar; günlük geniş spektrumlu güneş kremi kullanımı, koruyucu kıyafet tercihi, solaryum cihazlarından uzak durulması ve yılda en az bir kez uzman bir dermatoloğa muayene olunması gerektiğinin altını çiziyor.
Benleri önemsemeyip geçiştiren biri olarak bu yazı beni gerçekten düşündürdü. Özellikle şekil ve renk değişikliklerinde vakit kaybetmeden dermatoloğa görünmek gerektiğini bir kez daha anladım.