Alerjik Rinit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin polen, ev tozu akarları, hayvan tüyü ve küf gibi genellikle zararsız maddelere aşırı tepki vermesi sonucunda ortaya çıkan, burun iç yüzeyinin iltihaplanmasıyla seyreden bir hastalıktır. Halk arasında “saman nezlesi” olarak da bilinir.

Alerjik rinit; burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı ve burun kaşıntısı gibi şikâyetlere yol açabilir. Mevsimsel olarak görülebileceği gibi yıl boyunca devam eden bir formu da vardır. Belirtiler yaşam kalitesini düşürebilir, uyku düzenini bozabilir ve özellikle çocuklarda okul başarısını etkileyebilir.

Alerjik Rinit Nedir?

Alerjik rinit, alerjen adı verilen maddelerin solunması veya bu maddelerle temas edilmesi sonrasında burun mukozasında meydana gelen alerjik reaksiyondur. Alerjenle karşılaşan bağışıklık sistemi, histamin başta olmak üzere çeşitli kimyasallar salgılar. Bu maddeler burun damarlarında genişlemeye, salgı artışına ve dokularda şişliğe neden olur.

Alerjik rinit bulaşıcı değildir. Ancak genetik yatkınlık, çevresel koşullar ve alerjenlere maruz kalma düzeyi hastalığın ortaya çıkma riskini etkileyebilir.

Alerjik Rinit Türleri Nelerdir?

Mevsimsel alerjik rinit

Mevsimsel alerjik rinit, belirli dönemlerde havaya yayılan polenlere karşı gelişir. İlkbahar ve yaz aylarında çimen, ağaç ve yabani ot polenleri daha sık şikâyete neden olur. Polen yoğunluğunun arttığı kuru, sıcak ve rüzgârlı günlerde belirtiler belirginleşebilir.

Yıl boyu süren alerjik rinit

Yıl boyu süren alerjik rinitte şikâyetler belirli bir mevsimle sınırlı değildir. Ev tozu akarları, küf mantarları, hamam böceği kalıntıları ve kedi ya da köpek kaynaklı alerjenler bu tür rinitte sık görülen tetikleyicilerdir.

Alerjik Rinit Belirtileri Nelerdir?

Alerjik rinit belirtileri, alerjenle temasın ardından kısa sürede başlayabilir ve maruziyet sürdükçe devam edebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Arka arkaya gelen hapşırma nöbetleri
• Şeffaf ve sulu burun akıntısı
• Burun, boğaz veya damakta kaşıntı
• Burun tıkanıklığı ve burundan nefes almakta zorlanma
• Geniz akıntısı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Öksürük veya boğazda tahriş hissi
• Koku ve tat duyusunda azalma
• Baş ağrısı ve yüzde basınç hissi
• Halsizlik, uyku bozukluğu ve dikkat dağınıklığı

Alerjik rinitte burun akıntısı çoğunlukla berrak ve sulu olur. Ateş, yoğun kas ağrısı ve belirgin halsizlik ise daha çok viral üst solunum yolu enfeksiyonlarını düşündürür. Bununla birlikte belirtiler birbirine benzeyebileceği için kesin değerlendirme doktor tarafından yapılmalıdır.

Alerjik Rinit Neden Olur?

Alerjik rinit, genetik yatkınlığı bulunan kişilerde bağışıklık sisteminin belirli maddeleri tehdit olarak algılaması sonucunda gelişir. Başlıca nedenler ve tetikleyiciler şunlardır:

• Çimen, ağaç ve yabani ot polenleri
• Ev tozu akarları
• Kedi, köpek ve diğer hayvanların deri döküntüleri
• Küf mantarları
• Hamam böceği kalıntıları
• Hava kirliliği ve yoğun sigara dumanı
• Keskin kokular, parfüm ve temizlik ürünleri
• Soğuk hava ve ani sıcaklık değişimleri

Sigara dumanı veya yoğun koku doğrudan alerjiye neden olmayabilir; ancak burun mukozasını tahriş ederek belirtileri artırabilir.

Alerjik Rinit ile Soğuk Algınlığı Arasındaki Farklar

Alerjik rinit ve soğuk algınlığı benzer belirtilere yol açabilir. Ancak bazı özellikler ayırt etmeye yardımcı olur:

Özellik	Alerjik rinit	Soğuk algınlığı
Başlangıç	Alerjenle temas sonrası hızlı başlayabilir.	Genellikle enfekte kişiyle temastan birkaç gün sonra başlar.
Burun akıntısı	Çoğunlukla berrak ve sulu olur.	Başlangıçta sulu, ilerleyen günlerde daha koyu olabilir.
Hapşırma	Arka arkaya hapşırma sık görülür.	Hapşırma görülebilir ancak genellikle daha sınırlıdır.
Göz belirtileri	Kaşıntı ve sulanma sık görülür.	Göz belirtileri daha az yaygındır.
Ateş	Genellikle görülmez.	Özellikle çocuklarda hafif ateş görülebilir.
Süre	Alerjen maruziyetine bağlı olarak haftalarca veya daha uzun sürebilir.	Çoğunlukla birkaç gün ile iki hafta içinde düzelir.

Alerjik Rinit Tanısı Nasıl Konur?

Alerjik rinit tanısı için öncelikle hastanın şikâyetleri, belirtilerin ne zaman başladığı ve hangi ortamlarda arttığı değerlendirilir. Doktor, burun içini ve boğazı muayene ederek alerjiye işaret eden bulguları inceleyebilir.

Gerekli görüldüğünde aşağıdaki testlerden yararlanılabilir:

• Deri prik testi: Sık görülen alerjenlere karşı ciltteki reaksiyonu değerlendirmek için yapılır.
• Kan testi: Kanda alerjenlere karşı oluşan özgül bağışıklık yanıtı incelenebilir.
• Burun ve sinüs değerlendirmesi: Uzun süren tıkanıklık, sinüzit veya burun polipi şüphesinde ek incelemeler yapılabilir.

Alerji testlerinin sonucu, kişinin klinik bulguları ile birlikte değerlendirilmelidir. Testte duyarlılık saptanması, her zaman o maddenin belirtilerin kesin nedeni olduğu anlamına gelmez.

Alerjik Rinit Nasıl Tedavi Edilir?

Alerjik rinit tedavisinde amaç, belirtileri azaltmak, alerjen maruziyetini sınırlamak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Tedavi planı kişinin yaşına, belirtilerin şiddetine, alerjen türüne ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir.

Alerjenlerden uzak durma

Belirtileri tetikleyen alerjenin belirlenmesi ve mümkün olduğunca ondan uzak durulması tedavinin önemli bir parçasıdır. Polen duyarlılığı olan kişiler polen yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde dışarıda daha az zaman geçirebilir. Eve gelindiğinde kıyafetlerin değiştirilmesi ve duş alınması da polenlerin ortamdan uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir.

İlaç tedavisi

Doktorun önerisiyle antihistaminik ilaçlar, kortikosteroid içeren burun spreyleri, tuzlu suyla burun yıkama ürünleri veya bazı durumlarda diğer ilaçlar kullanılabilir. Burun spreylerinin doğru teknikle ve önerilen süre boyunca kullanılması önemlidir.

Burun açıcı spreylerin uzun süre ve kontrolsüz kullanılması, ilaç kesildiğinde burun tıkanıklığının artmasına yol açabilir. Bu nedenle özellikle reçetesiz ilaç kullanmadan önce eczacıya veya doktora danışılmalıdır.

Alerji aşısı

Belirli alerjenlere karşı duyarlılığı bulunan ve uygun hastalarda, alerjen immünoterapisi uygulanabilir. Halk arasında alerji aşısı olarak bilinen bu yöntemde bağışıklık sisteminin alerjene verdiği yanıt zaman içinde azaltılmaya çalışılır. Tedavi kararı, alerji ve immünoloji veya ilgili uzmanlık alanı tarafından verilmelidir.

Alerjik Rinitte Evde Alınabilecek Önlemler

• Polen yoğunluğunun yüksek olduğu günlerde pencereleri uzun süre açık bırakmamak
• Dışarıdan gelince yüzü yıkamak, kıyafetleri değiştirmek ve mümkünse duş almak
• Yatak odasını düzenli havalandırmak ve çarşafları uygun sıcaklıkta yıkamak
• Ev tozu akarlarını azaltmak için yatak ve yastık kılıflarını düzenli temizlemek
• Halı, pelüş oyuncak ve toz tutan eşyaları azaltmak
• Ev içinde sigara içmemek
• Küf oluşan alanları temizlemek ve nem oranını kontrol altında tutmak
• Temizlik sırasında maske kullanmak ve ortamı havalandırmak
• Evcil hayvan alerjisi varsa doktor önerisi doğrultusunda temas önlemleri almak

Alerjik Rinit Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Alerjik rinit çoğu zaman ciddi bir hastalık değildir; ancak kontrol altına alınmadığında günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilir. Sürekli burun tıkanıklığı uyku kalitesini düşürebilir, ağızdan nefes alma boğaz kuruluğuna yol açabilir ve dikkat sorunlarını artırabilir.

Alerjik rinit bazı kişilerde sinüzit, kulakta sıvı birikmesi veya astım belirtilerinin kötüleşmesiyle ilişkili olabilir. Özellikle çocuklarda uzun süreli burun tıkanıklığı ve ağızdan nefes alma varsa kulak burun boğaz uzmanına başvurulmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Belirtiler birkaç haftadan uzun sürüyorsa, uyku ve günlük yaşam etkileniyorsa veya kullanılan önlemlere rağmen şikâyetler azalmıyorsa doktora başvurulmalıdır. Aşağıdaki durumlarda daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekir:

• Nefes darlığı, hırıltılı solunum veya göğüste sıkışma
• Yüzde belirgin ağrı ve şişlik
• Yüksek ateş veya genel durum bozukluğu
• Tek taraflı ve kötü kokulu burun akıntısı
• Sık tekrarlayan sinüzit veya kulak enfeksiyonu
• İlaç kullanımına rağmen şiddetli ve devam eden belirtiler

Sıkça Sorulan Sorular

Alerjik rinit tamamen geçer mi?

Alerjik rinit bazı kişilerde dönemsel olarak azalabilir; ancak çoğunlukla alerjen duyarlılığı devam eder. Tetikleyicilerden uzak durma, uygun ilaç tedavisi ve gerekli durumlarda immünoterapi ile belirtiler uzun süre kontrol altında tutulabilir.

Alerjik rinit astıma neden olur mu?

Alerjik rinit ve astım aynı alerjik yapıyla ilişkili olabilir. Alerjik riniti bulunan kişilerde astım gelişme riski artabilir veya mevcut astım belirtileri kötüleşebilir. Öksürük, hırıltı ve nefes darlığı varsa doktor değerlendirmesi gerekir.

Alerjik rinitte antibiyotik kullanılır mı?

Alerjik rinit bir bakteri enfeksiyonu olmadığı için antibiyotikler doğrudan tedavi sağlamaz. Antibiyotik yalnızca doktor tarafından bakteriyel enfeksiyon düşünüldüğünde kullanılmalıdır.

Alerjik rinit bulaşıcı mıdır?

Hayır. Alerjik rinit bağışıklık sisteminin alerjenlere verdiği yanıt sonucu oluşur ve kişiden kişiye bulaşmaz.

Sonuç

Alerjik rinit, özellikle burun ve gözlerde kaşıntı, hapşırma, şeffaf burun akıntısı ve tıkanıklıkla kendini gösteren yaygın bir alerji hastalığıdır. Mevsimsel veya yıl boyunca süren biçimde görülebilir. Tetikleyicilerin belirlenmesi, alerjenlerden korunma ve doktorun önerdiği tedavinin düzenli uygulanması belirtilerin kontrolüne yardımcı olur.

Uzun süren ya da yaşam kalitesini etkileyen burun şikâyetlerinde doğru tanı ve kişiye özel tedavi için kulak burun boğaz veya alerji ve immünoloji uzmanına başvurulmalıdır.